کاغذ سفید بیت‌کوین چی می‌گه؟ فقط ۹ صفحه‌ست، بعد از خوندنش فقط این سه تا ترفند قدیمی رو قبول دارم

هر بار که کسی از من در مورد شگفتی‌های وایت‌پیپر بیت‌کوین حرف می‌زد، من فقط با چشمانی گشاد و دهانی باز، به فکر فرو می‌رفتم – انگلیسی پیچیده و اصطلاحات فنی، واقعاً آدم رو فراری می‌ده! اما خب، کی گفته باید تسلیم شد؟

ماه پیش، بالاخره تصمیم گرفتم و با زور خودم، متن اصلی رو خوندم. تازه فهمیدم که این سند اصلاً مقاله علمی نیست؛ بلکه نامه‌ای از ساتوشی ناکاموتو به همه بشریته: «بانک‌ها، اپ‌های پرداخت مثل زرین‌پال یا آپ، آماده بیکاری بشید!»

کل متن، فقط به سه سؤال اساسی آدم‌های عادی جواب می‌ده که همیشه ذهنشون رو مشغول می‌کنه.

۱. چطور می‌تونیم پول رو آنلاین جابه‌جا کنیم بدون بانک، و مطمئن باشیم کسی زیرش نمی‌زنه؟

تو دنیای واقعی، وقتی صد تومن به دوستم می‌دی، بانک حساب رو چک می‌کنه و کم می‌کنه.

اما تو فضای دیجیتال، اعداد فقط رشته‌ای از صفر و یک هستن؛ کپی-پیست کردنشون آسونه. چطور ثابت کنیم که همون پول رو دوباره خرج نمی‌کنم؟

ساتوشی راه‌حلی عجیب و غریب اما باحال پیشنهاد داد: همه دنیا رو بکشیم تو یک جدول اکسل غول‌پیکر. کی به کی پول داده، چقدر مونده، همه چیز رو عمومی بنویسیم و همه با هم نظارت کنیم.

این جدول، همون بلاکچین معروفه. می‌خوای یواشکی چیزی رو تغییر بدی؟ باید همزمان تو هزاران کامپیوتر تو کشورهای مختلف، همون جدول رو ویرایش کنی.

تبریک می‌گم، حالا کارِت از فدرال رزرو هم سخت‌تر شده!

۲. کی این جدول رو نگه می‌داره؟ مگه می‌شه رایگان کار کرد؟

ساتوشی یه ایده ناب دیگه ریخت وسط: بذار همه مسابقه بدن برای نوشتنش.

یه مسئله ریاضی فوق‌العاده سخت (هش SHA256) طراحی کرد؛ هرکی زودتر حلش کنه، حق نوشتن صفحه بعدی جدول رو می‌گیره و به عنوان پاداش، بیت‌کوین تازه‌مطبوع رو برمی‌داره.

به این می‌گن ماینینگ.

جالب‌تر اینکه، اگه بخوای سابقه قدیمی رو دستکاری کنی، باید از اون صفحه به بعد، همه مسائل رو دوباره حل کنی – و سریع‌تر از مجموع همه آدم‌های درستکار دنیا.

قدرت محاسباتی کم داری؟ پس بهتره آروم بگیری.

شانزده سال گذشته و هنوز کسی نتونسته؛ اینجاست که درخشش واقعی‌ش معلوم می‌شه، مثل یه قهرمان تو داستان‌های قدیمی ایرانی که هیچ دزدی نتونسته گنجش رو بدزده.

۳. حالا کاربران موبایل چی؟ مگه می‌تونن یه جدول چند صد گیگابایتی دانلود کنن؟

ساتوشی از قبل پیش‌بینی کرده بود و دو تا نسخه «سبک» ساخته:

• گره سبک (SPV): فقط هدر هر صفحه رو نگه دار؛ برای چک کردن یه تراکنش، از بقیه مدرک بخواه، کارِت تو چند ثانیه تمومه؛
• درخت مرکل: هزاران تراکنش یه صفحه رو فشرده می‌کنه تو یه ریشه ۳۲ بایتی، هم فضا صرفه‌جویی می‌شه هم تقلب سخت.

تو سال ۲۰۰۸ به فکر ذخیره‌سازی کیف پول موبایل بودن، این دیگه چی حساب می‌شه؟ یه ضربه کاری از بعد دیگه!

بعد از خوندن، بزرگ‌ترین حسی که بهم دست داد:

وایت‌پیپر بیت‌کوین، نه با جزئیات فنی‌ش، بلکه با نابود کردن «اعتماد» – گرون‌ترین کالای جامعه انسانی – با ریاضیات خالص، شاهکاره.

قبلاً برای انتقال پول، باید التماس بانک یا اپ‌های پرداخت می‌کردی؛ حالا فقط کافیه باور کنی که یه مسئله ریاضی هیچ‌وقت کامل حل نمی‌شه.

تو این سال‌ها، ۹۹٪ کوین‌های بی‌پشتوانه، وایت‌پیپرهای ۲۰۰ صفحه‌ای با چارت و فرمول و نقشه راه پر کردن، اما حتی نگفتن چطور جلوی فرار خودشون رو بگیرن.

ساتوشی با ۹ صفحه، واسطه‌های پرداخت جهانی رو کوبید زمین و کدش رو هم رایگان داد. خلاصه‌ش یه کلمه: فوق‌العاده.

پس دیگه نذار «نفهمیدن وایت‌پیپر» بترسونتت. یه نسخه ساده فارسی پیدا کن (یا مستقیم به نقشه ذهنی پایین نگاه کن)، نیم ساعته می‌فهمی. بعدش، پروژه‌های جدید که ادعای «سرنگونی بیت‌کوین» می‌کنن، راحت تشخیص می‌دی کی داره باد هوا می‌پیچه، کی واقعاً کار می‌کنه – مثل اینکه تو بازار تهران، بتونی اصل رو از تقلبی جدا کنی.