Trong thế giới tài chính truyền thống, việc vay mượn thường bị ràng buộc bởi những tiêu chí khắt khe như lịch sử tín dụng hay thu nhập ổn định – chỉ những ai 'có cửa' mới được tiếp cận. Nhưng với DeFi, mọi thứ đảo lộn hoàn toàn: bạn chỉ cần tài sản mã hóa làm tài sản thế chấp là có thể vay ngay lập tức, không cần thương lượng thêm.

Traditional vs DeFi Lending

Câu nói này có khiến bạn cảm thấy sảng khoái không? Là một người đam mê web3 lâu năm, tôi thấy nó phản ánh rõ nét sự cách mạng mà DeFi mang lại, đặc biệt ở những quốc gia như Việt Nam, nơi hàng triệu người vẫn đang vật lộn với hệ thống ngân hàng truyền thống đầy rào cản.

Hệ thống tài chính cổ điển thường đặt ra vô vàn trở ngại cho người vay: điểm tín dụng thấp, thiếu giấy tờ chứng minh việc làm? Xin lỗi, bạn không đủ điều kiện. Thực tế, trên toàn cầu, vẫn còn khoảng 17 tỷ người lớn chưa sở hữu tài khoản ngân hàng, chứ đừng nói đến chuyện vay vốn dễ dàng.

DeFi đã phá vỡ những ràng buộc ấy một cách triệt để. Chỉ cần bạn nắm giữ tài sản crypto làm thế chấp, bạn có thể vay tiền bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu.

Không yêu cầu xác minh danh tính KYC, không cần phỏng vấn, và chẳng phải chờ đợi phê duyệt kéo dài.

Điều thú vị hơn nữa là bạn có thể gửi tiền nhàn rỗi vào các liquidity pool để kiếm lãi suất mà không cần làm gì thêm.

Phân khúc vay mượn luôn là một trong những lĩnh vực dẫn đầu về giá trị khóa (TVL) trong hệ sinh thái DeFi.

Vào tháng 4 năm 2021, tổng quy mô vay DeFi chỉ vỏn vẹn 97 tỷ USD; đến năm 2026 này, con số đã nhân lên hàng chục lần, với các giao thức hàng đầu thường khóa hàng trăm tỷ USD.

Hôm nay, chúng ta sẽ khám phá sâu hai 'ông lớn' trong lĩnh vực này: Compound và Aave, để hiểu rõ hơn cách thức hoạt động của vay mượn trên blockchain.

Lý do DeFi vay mượn hấp dẫn đến vậy? Những ưu điểm vượt trội so với ngân hàng truyền thống

DeFi Lending Advantages

  1. Không rào cản: Bất kỳ ai trên thế giới, chỉ cần có ví điện tử là có thể tham gia. Không cần hộ chiếu, bảo hiểm xã hội hay giấy tờ việc làm – điều này đặc biệt ý nghĩa với những người Việt Nam ở vùng sâu vùng xa, nơi tiếp cận dịch vụ tài chính vẫn còn hạn chế.
  2. Tốc độ siêu nhanh: Từ việc thế chấp đến nhận tiền vay chỉ mất vài giây. Trong khi đó, ngân hàng truyền thống có thể khiến bạn chờ đợi từ vài ngày đến vài tuần.
  3. Lợi nhuận hai chiều: Người vay trả lãi, người gửi nhận lãi – không có ngân hàng trung gian 'hút máu', mọi thứ được phân bổ tự động qua thuật toán.
  4. Minh bạch tuyệt đối: Cách tính lãi suất, ngưỡng thanh lý, tỷ lệ thế chấp – tất cả đều công khai trên chuỗi, ai cũng có thể kiểm tra dễ dàng.
  5. Chiến lược đòn bẩy: Thế chấp ETH để vay USDC, rồi dùng để mua thêm ETH... lặp lại để khuếch đại lợi nhuận (nhưng cũng nhân đôi rủi ro).

Tuy nhiên, hãy nhớ rằng sự tự do cao đi kèm với rủi ro lớn. Nếu giá tài sản thế chấp lao dốc, bạn có thể bị thanh lý và mất trắng.

Compound: 'Chợ tiền tệ' trên chuỗi đầu tiên, đơn giản và mạnh mẽ

Compound lending mechanism

Compound được coi là ông tổ của vay mượn DeFi, bùng nổ từ năm 2020 và nhanh chóng lan tỏa khắp cộng đồng.

Nền tảng này hoạt động như một hồ bơi lớn:

  • Người dùng gửi tài sản vào để kiếm lãi (nhà cung cấp).
  • Người khác thế chấp để vay và sử dụng (người vay).
  • Lãi suất được điều chỉnh tự động dựa trên cung cầu thị trường.

Vào năm 2021, nó hỗ trợ 9 loại tài sản: ZRX, BAT, COMP, DAI, ETH, USDC, USDT, UNI, WBTC.

Đến năm 2026, danh sách tài sản mở rộng đáng kể, và nó còn tích hợp đa chuỗi (như Arbitrum, Base trên Layer 2).

Cách xác định lãi suất?

Hoàn toàn dựa trên thuật toán: Khi nhu cầu vay tăng, lãi suất vọt lên; nếu ít người vay, nó sẽ giảm tự động.

Ví dụ với DAI, APY cung cấp có thể dao động 4-6%, trong khi APY vay khoảng 7-10% (tùy theo tình hình thị trường thực tế).

cToken là gì?

Khi bạn gửi DAI vào, thay vì nhận lãi trực tiếp, bạn sẽ được cấp cDAI.

cDAI giống như chứng nhận sở hữu kèm theo quyền lợi lãi suất.

Theo thời gian, giá trị 1 cDAI sẽ đổi được nhiều DAI hơn.

Chẳng hạn, gửi 1000 DAI nhận 1000 cDAI. Sau một năm với lãi 10%, 1000 cDAI có thể đổi thành 1100 DAI.

Lãi suất tích lũy tự động, không cần rút thủ công.

Muốn vay? Phải thế chấp trước!

Mỗi tài sản có 'hệ số thế chấp' (Collateral Factor).

Với ETH là 75%, nghĩa là thế chấp 1000 USD ETH, bạn chỉ vay tối đa 750 USD tài sản khác.

Nếu tỷ lệ thế chấp rơi dưới ngưỡng cảnh báo (thường 110-130%), hệ thống sẽ thanh lý tự động, trừ 8% phí phạt và bán tài sản thế chấp để trả nợ.

Quản trị diễn ra thế nào?

COMP là token quản trị.

Giữ COMP cho phép bạn bỏ phiếu về các quyết định như thêm tài sản mới, điều chỉnh tham số hay mô hình lãi suất.

Ngưỡng đề xuất cao (cần nắm 1% tổng cung), nhưng cộng đồng rất sôi nổi.

Tóm lại, Compound mang tính đơn giản và đáng tin cậy, lý tưởng cho người mới bắt đầu kiếm lãi thụ động.

Aave: Phiên bản nâng cao và linh hoạt hơn của vay mượn

Aave ra mắt muộn hơn Compound một chút, nhưng giờ đây đã thống trị phân khúc vay mượn với TVL dẫn đầu và tính năng đa dạng.

Những điểm nổi bật chính:

  1. Flash Loan (Vay chớp nhoáng): Vay số tiền lớn mà không cần thế chấp, miễn là trả lại trong cùng giao dịch.

    Thích hợp cho arbitrage, thao túng giá hay bot thanh lý. Phí chỉ 0.09%, nhưng phải thực hiện nguyên tử (thành công toàn bộ hoặc hủy toàn bộ).

  2. Chế độ lãi suất: Chọn giữa lãi suất ổn định hoặc biến động.

    Lãi ổn định phù hợp vay dài hạn, tránh biến động thị trường; lãi biến động rẻ hơn nhưng dễ thay đổi theo cung cầu.

  3. Ủy quyền tín dụng: Bạn có thể giao hạn mức vay cho người khác (bạn bè hoặc bot) để họ quản lý.
  4. Đa dạng tài sản thế chấp: Hỗ trợ nhiều loại hơn Compound, với phân loại rủi ro chi tiết.
  5. aToken: Tương tự cToken, gửi tiền nhận aToken với lãi tích lũy tự động.

Cơ chế thanh lý của Aave cũng nhân văn hơn: Phí phạt thường 5-10%, kèm 'health factor' để theo dõi thời gian thực.

Đến năm 2026, Aave V3 đã hỗ trợ đa chuỗi, chế độ cô lập (tài sản rủi ro cao được tách riêng), và GHO (stablecoin gốc của Aave).

Nói ngắn gọn, nếu bạn muốn thử vay nâng cao, flash loan hay đòn bẩy phức tạp, Aave chính là lựa chọn hàng đầu.

Quy tắc vàng khi vay: Giữ health factor luôn ở mức an toàn

Dù dùng Compound hay Aave, rủi ro lớn nhất vẫn là giá tài sản thế chấp giảm.

Health factor = (Tổng giá trị thế chấp × Hệ số thế chấp) / Tổng khoản vay

Nếu dưới 1, thanh lý sẽ kích hoạt.

Ví dụ: Thế chấp 1000 USD ETH (hệ số 80%), vay 600 USD USDC.

Health factor = 1000 × 0.8 / 600 = 1.33 (an toàn).

Nếu ETH giảm 30% còn 700 USD, health factor = 700 × 0.8 / 600 ≈ 0.93 → Bị thanh lý, mất vốn kèm phí phạt.

Mẹo tránh thanh lý:

  • Đừng vay hết hạn mức, giữ 20-30% dư địa.
  • Theo dõi giá sát sao, dùng công cụ cảnh báo.
  • Khi giá giảm, bổ sung thế chấp hoặc trả nợ sớm.
  • Đa dạng hóa tài sản thế chấp, tránh tập trung một loại.

Lời khuyên cuối cùng từ tôi

DeFi vay mượn đã trao quyền tài chính từ tay các ngân hàng về cho cá nhân, mở ra cơ hội đòn bẩy cho mọi người – điều mà ở Việt Nam, nơi nhiều bạn trẻ đang tìm kiếm sự độc lập tài chính, thực sự đáng giá.

Nhưng nó cũng đòi hỏi bạn tự chịu trách nhiệm với rủi ro.

Compound ổn định và dễ dùng cho người mới kiếm lãi.

Aave mạnh mẽ với tính năng phong phú cho những ai muốn thử thách.

Bạn đã sẵn sàng thế chấp ETH để vay USDC và đầu tư lớn chưa?

Hay nên bắt đầu với số nhỏ, làm quen ngưỡng thanh lý trước?

Khuyến nghị Top 3 sàn giao dịch crypto hàng đầu toàn cầu:

Chọn Binance cho toàn diện, OKX cho pro, Gate cho altcoin! Đăng ký ngay để hưởng giảm phí trọn đời~